In mijn vorige blog besprak ik de recente motie van de Tweede Kamer over het ontwikkelen van een Rijkscloud en het formuleren van een cloud exit-strategie voor Amerikaanse diensten. Deze motie roept een fundamentele vraag op: hoe ziet zo’n exitstrategie er in de praktijk uit? Is het überhaupt mogelijk om los te komen van de Amerikaanse hyperscalers, en zo ja, tegen welke prijs?
Als cloud-architect met veel ervaring in complexe migratietrajecten zie ik dat veel organisaties worstelen met dit vraagstuk. Het verlaten van een cloud-ecosysteem is als een echtscheiding na een langdurig huwelijk – technisch ingewikkeld, potentieel kostbaar, en niet zonder emoties. Genoeg reden om eens te kijken naar cloud exit-strategieën. In deze eerste post wil ik vooral kijken naar de fundamenten en uitdagingen.
De harde realiteit van vendor lock-in
Voordat we gaan kijken naar exitstrategieën, moeten we eerst de omvang van het probleem begrijpen. Vendor lock-in komt in verschillende vormen:
- Technische lock-in: Gebruik van proprietary formaten, API’s en services die niet eenvoudig te migreren zijn. Denk aan AWS Lambda-functies die diep verweven zijn met andere AWS-diensten, of Microsoft Power Platform-toepassingen die naadloos integreren met Azure, maar nauwelijks te verplaatsen zijn naar andere omgevingen.
- Commerciële lock-in: Contracten met boeteclausules, langetermijnverplichtingen of volumekortingen die verlaten kostbaar maken. Hyperscalers bieden vaak agressieve kortingen bij commitments van drie of vijf jaar, waardoor vroegtijdig vertrek financieel onaantrekkelijk wordt.
- Kennis lock-in: De opgebouwde expertise binnen je organisatie is specifiek voor één cloudprovider. Teams hebben certificeringen behaald, ervaring opgebouwd en werkmethoden ontwikkeld die provider-specifiek zijn en niet zomaar overdraagbaar naar andere platforms.
- Data gravity: De enorme hoeveelheid data die bij een provider staat trekt steeds meer diensten aan. Hoe meer data in een bepaalde omgeving staat, hoe logischer het wordt om daar ook de verwerkingsdiensten neer te zetten vanwege bandbreedte, latency en kosten.
Deze vormen van lock-in zijn niet toevallig; ze maken deel uit van het businessmodel van cloudproviders. Hyperscalers als AWS, Microsoft Azure en Google Cloud verdienen meer naarmate je dieper in hun ecosysteem duikt en van meer van hun diensten gebruik maakt.
De Algemene Rekenkamer signaleerde dit probleem treffend in haar rapport ‘Het rijk in de cloud’: Nederlandse overheidsinstanties zitten vast in hun huidige cloudoplossingen door gebrek aan standaardisatie en vendor-specifieke technologieën.
Cloud exit-strategieën: een spectrum van opties
Een cloudexit-strategie is niet simpelweg een kwestie van “de stekker eruit trekken”. Er is een spectrum aan benaderingen, elk met eigen voor- en nadelen:
1. Volledige exodus
Het volledig migreren van alle workloads uit Amerikaanse clouds naar Europese alternatieven of on-premise oplossingen.
Voordelen:
- Maximale digitale soevereiniteit en controle
- Geen risico meer op Amerikaanse datawetgeving (CLOUD Act)
- Potentiële kostenbesparingen op lange termijn
- Verbeterde compliance met Europese regelgeving
Nadelen:
- Extreem hoge initiële kosten (vaak onderschat)
- Langdurig migratietraject (typisch 2-5 jaar)
- Verlies van innovatiecapaciteit en schaalbaarheid
- Risico op verstoring van kritieke bedrijfsprocessen
Geschikt voor: Organisaties met zeer gevoelige data zoals inlichtingendiensten of defensie.
2. Strategische ontvlechting
Het identificeren en migreren van alleen de meest kritieke en gevoelige systemen en data.
Voordelen:
- Betere balans tussen kosten en digitale soevereiniteit
- Gefaseerde aanpak vermindert operationele risico’s
- Mogelijkheid tot prioritering van kritieke workloads
- Behoud van innovatiekracht voor niet-kritieke systemen
Nadelen:
- Blijvende afhankelijkheid voor niet-kritieke systemen
- Complexe hybride architectuur vereist
- Potentiële interoperabiliteitsproblemen
- Verhoogde beheerkosten
Geschikt voor: Overheden en grote bedrijven in gereguleerde sectoren zoals financiële dienstverlening en zorg.
3. Multi-cloud diversificatie
Het spreiden van workloads over meerdere cloudproviders om concentratierisico te vermijden.
Voordelen:
- Verminderde afhankelijkheid van één leverancier
- Betere onderhandelingspositie
- Mogelijkheid om sterke punten van verschillende providers te benutten
- Verbeterde disaster recovery mogelijkheden
Nadelen:
- Hogere complexiteit in beheer en governance
- Meer interne expertise vereist voor meerdere platforms
- Potentieel hogere totale kosten
- Inconsistente security-implementaties
Geschikt voor: Middelgrote tot grote organisaties met voldoende interne IT-capaciteit.
4. Cloud-neutrale architectuur
Het herontwerpen van applicaties om ze cloud-agnostisch te maken, zonder direct te migreren.
Voordelen:
- Creëert toekomstige flexibiliteit zonder directe migratie
- Vermindert lock-in risico’s incrementeel
- Kan parallel aan normale ontwikkelcycli worden uitgevoerd
- Maakt strategische migraties mogelijk wanneer het voordelig is
Nadelen:
- Langzamer tempo van soevereiniteitswinst
- Vereist disciplineerde architectuurbenadering
- Minder toegang tot cloud-native voordelen
- Hogere initiële ontwikkelkosten
Geschikt voor: Organisaties die technical debt willen afbouwen en flexibiliteit willen opbouwen.
Een cloud exit-strategie kiezen: overwegingen
Het kiezen van de juiste cloud exit-strategie is geen one-size-fits-all beslissing. Het vereist een zorgvuldige afweging van factoren zoals:
- Risicoprofiel en compliance-vereisten: In hoeverre is data-soevereiniteit een absolute vereiste versus een wens?
- Complexiteit van het bestaande landschap: Hoe diep zit je organisatie al verweven in cloud-native diensten?
- Budget en middelen: Welke investeringen zijn realistisch op korte en middellange termijn?
- Technische rijpheid: Heeft je organisatie de technische capaciteiten om een complexe migratie uit te voeren?
- Bedrijfscontinuïteit: Welke risico’s voor operationele processen zijn acceptabel tijdens een migratie?
- Strategische doelen: Hoe verhoudt de exit-strategie zich tot bredere digitale transformatiedoelen?
Wat volgt in deze serie?
In deze blogserie over cloud exit-strategieën gaan we dieper in op alle aspecten die komen kijken bij het verminderen van cloud-afhankelijkheid:
- Deel 2: Technische aspecten van een cloud exit – Welke technische uitdagingen kun je verwachten en hoe pak je die aan?
- Deel 3: Mensen, processen en organisatie – Hoe bereid je je organisatie voor op deze complexe verandering?
- Deel 4: Juridische en compliance aspecten – Welke contractuele, privacy en security-gerelateerde overwegingen spelen een rol?
- Deel 5: Praktische roadmap – Hoe ziet een concrete, gefaseerde aanpak eruit voor verschillende organisatietypes?
In het volgende blog in deze serie gaan we dieper in op de technische uitdagingen van cloud exit-strategieën, van datamigratie tot applicatie-afhankelijkheden, en hoe je deze systematisch kunt aanpakken.
Wil je direct aan de slag met het ontwikkelen van een cloud exit-strategie voor jouw organisatie? Neem vooral contact op via LinkedIn. In mijn trainingen over cloud architectuur besteed ik uitgebreid aandacht aan het ontwerpen van portable en soevereine cloudoplossingen.